ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗ Κ.Θ.Β.Ε. ΚΡΙΤΙΚΗ ΘΕΑΤΡΟΥ

Στιγμές ελληνικής ιστορίας με οδηγό την επιθεώρηση

Έλα απόψε... στου Μελά, σε σκηνοθεσία Γιάννη Καλατζόπουλου, στο πρώην στρατόπεδο Παύλου Μελά.

Το Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος εγκαινίασε τη θερινή του σκηνή, στο χώρο του πρώην στρατοπέδου Παύλου Μελά, με την επιθεώρηση Έλα απόψε... στου Μελά. Πρόκειται για μια σταχυολόγηση επιθεωρησιακών νούμερων από παραστάσεις που έχουν γραφτεί στην θεατρική ιστορία. Ξεκινώντας από την πρώτη επιθεώρηση, το Λίγο από όλα του Μίκιου Λάμπρου, το 1894 και φτάνοντας μέχρι σύγχρονα κείμενα γραμμένα από τον Λάκη Λαζόπουλο και την Άννα Παναγιωτοπούλου.
Η επιθεώρηση —είδος δύσκολο για τον ηθοποιό, αφού τον φέρνει "αντιμέτωπο" με το κοινό—  αναπτύχθηκε, άκμασε και τελικά, σε μεγάλο βαθμό, παρήκμασε, αφού πρώτα πρόσφερε σημαντικές στιγμές ψυχαγωγίας που ταυτίστηκαν και με την ιστορική διαδρομή της χώρας. Αυτή ακριβώς η πορεία του θεατρικού αυτού είδους παρουσιάζεται στην συγκεκριμένη παράσταση του Κρατικού θεάτρου. Ο Ιάσων Τριανταφυλλίδης διάλεξε μια σειρά ιστορικών νούμερων γραμμένα από σημαντικούς επιθεωρησιογράφους και ερμηνευμένα από τους μύθους του ελληνικού θεάτρου (Βασιλειάδου, Αυλωνίτη, Ρίζο, Νέζερ κ.α) και τα διάνθισε με τραγούδια-ύμνους του ελληνικού ρεπερτορίου, από το Καλέ πατώνεις του Αττίκ και το Εγώ είμαι η νέα γυναίκα του Σακελλαρίδη μέχρι την Όμορφη πόλη του Θεοδωράκη και την Μαύρη Φορντ του Χατζιδάκι. Αυτό το εντυπωσιακό υλικό είναι η πρώτη ύλη αυτής της παράστασης που έχει και εξαιρετικό θεατρολογικό ενδιαφέρον, αλλά και αρκετές στιγμές καθαρής ψυχαγωγίας, διανθισμένης με εικόνες ατόφιας συγκίνησης. Πιο συγκεκριμένα ο θεατής έχει την ευκαιρία να δει επί σκηνής τον Γιάννη Αγροικογιάννη, έναν από τους πρώτους χαρακτήρες της ελληνικής επιθεώρησης. Πρόκειται για έναν επαρχιώτη που φτάνει στην Αθήνα και θαμπώνεται από αυτά που συναντά. Ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα στιγμιότυπα από επιθεωρήσεις κατά τη διάρκεια των Α' Βαλκανικών πολέμων και λίγο αργότερα η εμβληματική παρουσία της Σοφίας Βέμπο στην επιθεώρηση κατά τη διάρκεια του Β' Παγκόσμιου πολέμου. Άνθηση παρουσιάζει το είδος και στα χρόνια της χούντας. Το χαρακτηριστικό τραγούδι του Λουκιανού Κηλαηδόνη από την επιθεώρηση Κι εσύ χτενίζεσαι του Ελεύθερου Θεάτρου, είναι από τα πιο ευφρόσυνα αποσπάσματα στην επιθεώρηση. Επιχειρώντας να ταξινομήσουμε θεματικά τα κείμενα της παράστασης, προκύπτουν δύο μεγάλες κατηγορίες: από τη μια η κρίση που ήταν παρούσα σε αρκετές περιόδους (από το "Δυστυχώς επτωχεύσαμεν" του Χαριλάου Τρικούπη, μέχρι την σημερινή σκληρή δοκιμασία των πολιτών της χώρας) και από την άλλη είναι οι κατακτήσεις που πετυχαίνουν οι άνθρωποι (και κυρίως οι γυναίκες) στο πέρασμα των χρόνων (ψήφος των γυναικών, γυναικεία χειραφέτηση, αλλαγή στο ντύσιμο και στη συμπεριφορά, κάπνισμα).
Ο Γιάννης Καλατζόπουλος, έχοντας στη διάθεση του όλο αυτό το υλικό, έστησε ένα θέαμα πληθωρικό, με ρυθμό, που ισορροπεί ανάμεσα στις κωμικές και στις νοσταλγικές στιγμές. Βρήκα εξαιρετικά εύστοχο το εύρημα των προβολών στους μισογκρεμισμένους τοίχους του στρατώνα που αποτελεί το φυσικό φόντο στο πίσω μέρος του σκηνικού. Από τον τεράστιο τοίχο του κτιρίου περνούν στιγμές από τα επίκαιρα της εποχής, και μεγάλες μορφές της επιθεώρησης και της ιστορίας του τόπου. (βίντεο Γιάννης Πειραλής). Δημιουργείται έτσι ένα πλέγμα σύνδεσης ανάμεσα στην παράσταση και στον ιδιαίτερο χώρο που την φιλοξενεί. Ο χώρος ενός στρατοπέδου —ουσιαστικά ένας μη τόπος, όπου συσσωρεύονται οι στιγμές και οι ιστορίες ζωής ετερόκλητων χαρακτήρων που πέρασαν για ένα διάστημα από εκεί— συνδέεται με ένα είδος που βασίζεται στην παρουσία επί σκηνής ενός χαρακτήρα που ξεδιπλώνει την ιστορία του και τη ζωή του.
Ο Γιάννης Μετζικώφ δημιούργησε ένα χρωματιστό μωσαϊκό κοστουμιών που διατρέχει χρόνους και εποχές και έφερε επί σκηνής το απαραίτητο στυλ "στρας, φτερά και πούπουλα" στην έναρξη αλλά και στην αποθέωση του φινάλε, που είναι σήμα κατατεθέν της επιθεώρησης.
Ο χορογράφος Δημήτρης Παπάζογλου, με τεράστια εμπειρία στο είδος, επιμελήθηκε την κίνηση των ηθοποιών στα νούμερα τους και τις εντυπωσιακές χορογραφίες στις σκηνές συνόλου. Χορογραφίες που αν και στερούνται πρωτοτυπίας, παραπέμπουν στην παλιά, κλασική επιθεώρηση και ταιριάζουν, επομένως, με το κλίμα της αναβίωσης που διατρέχει το εγχείρημα αυτού του ανεβάσματος.
Ισχυρό ατού της παράστασης η ζωντανή μουσική και η έλλειψη playback στην εκτέλεση των τραγουδιών. Ένα στοιχείο που οδήγησε στην σταδιακή παρακμή της επιθεώρησης ήταν η απομάκρυνση των ζωντανών ορχηστρών, η ηχογραφημένη μουσική και το playback. Τα πρωτότυπα μουσικά κομμάτια της παράστασης έγραψε ο Κώστας Βόμβολος.
Οι τριάντα ηθοποιοί της παράστασης παίζουν, χορεύουν και τραγουδούν δημιουργώντας ένα αρμονικό σύνολο και ένα θεατρικό πλαίσιο που ξεφεύγει από τον ρεαλισμό και φλερτάρει με το ονειρικό, τη νοσταλγία, τη συγκίνηση. Απομονώνοντας κάποιες στιγμές από τις αρκετές ενδιαφέρουσες εικόνες, αξίζει να αναφερθεί η εξαιρετική σκηνική ευφράδεια των νεαρών Χρήστου Παπαδημητρίου και Εύης Σαρμή που έχουν τους ρόλους των κομπέρ, που δίνουν σημαντικές πληροφορίες καθώς το έργο διατρέχει τις δεκαετίες. Η Κατερίνα Γιαμαλή ερμηνεύει εξαιρετικά την Όμορφη πόλη, όπως και η Φωτεινή Μπαξεβάνη το Εγώ είμαι η νέα γυναίκα. Η Ιφιγένεια Δεληγιαννίδου ζωντανεύει επί σκηνής ένα νούμερο του Μποστ με την "Ανεργίτσα" και τον "Πειναλέοντα" και ο Τάσος Πεζιρκιανίδης, με το ιδιαίτερο σκηνικό γκελ που διαθέτει, κλέβει τις εντυπώσεις στο σπαρταριστό, θρυλικό, πλέον, νούμερο του Λάκη Λαζόπουλου με τον γιατρό Μπιρτζιμπιλίδη και την συμπεθερούλα!
Με επιφυλακτική διάθεση ξεκίνησα για να πάω στο θέατρο, με εντελώς διαφορετική διάθεση έφυγα. Οι συντηρητικές επιλογές στο ρεπερτόριο του Κρατικού θεάτρου τα τελευταία χρόνια, και η "παρελθοντολάγνα", ρετρό διάθεση, προδιαθέτουν πως θα δούμε για ακόμη μια φορά κάτι χιλιοπαιγμένο και χιλιοανεβασμένο. Κι όμως η άποψη αυτή καταρρίπτεται στην συγκεκριμένη περίπτωση. Μια αξιόλογη θεατρική πρόταση σε έναν ενδιαφέροντα μη θεατρικό χώρο, που θα πρέπει να μετατραπεί σε μόνιμη καλοκαιρινή θεατρική σκηνή.

Κορνήλιος Ρουσάκης

ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗ Κ.Θ.Β.Ε. ΠΡΙΣΜΑ

Το Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος ανεβάζει φέτος το καλοκαίρι για πρώτη φορά επιθεώρηση και εγκαινιάζει θερινή σκηνή στο χώρο του πρώην στρατοπέδου Παύλου Μελά στην Σταυρούπολη.
Το έργο είναι μια πρωτότυπη σύνθεση επιθεωρησιακών κειμένων και τραγουδιών που σφράγισαν την πορεία αυτού του γνήσια ελληνικού και λαϊκού θεατρικού είδους. 
Η περίοδος της μεγάλης ακμής για το είδος της επιθεώρησης είναι το χρονικό διάστημα 1907-1922. Η προϊστορία του είδους ξεκινά από τον προηγούμενο αιώνα. Οι ρίζες του τοποθετούνται και στην κωμωδία μετ' ασμάτων και στο κωμειδύλλιο. Το 1894 ο γραμματέας του φιλολογικού συλλόγου "Παρνασός", Μιχαήλ (Μίκιος) Λάμπρος, γράφει την επιθεώρηση Λίγο απ' όλα, που παρουσιάστηκε στο καλοκαιρινό θέατρο Παράδεισος, στις όχθες του Ιλισού ποταμού, από το θίασο του Δημητρίου Κοτοπούλη. Το κεντρικό έναυσμα της πλοκής, η επίσκεψη ενός επαρχιώτη στην Αθήνα και η ανακάλυψη όλων των εκπληκτικών νεωτερισμών που χαρακτηρίζουν τη ζωή των κατοίκων της, αποτελεί βασικό άξονα της κωμειδυλλιακής αφήγησης. Ήρωας του έργου είναι ο Γιάννης Αγροικογιάννης που επισκέπτεται την πρωτεύουσα για δεύτερη φορά και μένει έκθαμβος από την παραπέρα εξέλιξή της. Μπροστά από τα  μάτια του άμαθου επαρχιώτη παρελαύνει ολόκληρη η επικαιρότητα του 1894. Παρελαύνουν οι εκπρόσωποι των "δανειστών του Έθνους", που έχουν έρθει, ύστερα από την κήρυξη του δημοσίου ταμείου σε πτώχευση, να διαπραγματευτούν με την κυβέρνηση Τρικούπη το διακανονισμό του χρέους. Παρελαύνουν οι πρωταγωνιστές του καθημερινού αστυνομικού δελτίου της πόλης, οι λωποδύτες των δημοσίων συναθροίσεών της, οι ταραξίες των νυχτερινών της κέντρων, οι επαγγελματίες ζητιάνοι που συλλαμβάνονται και απελαύνονται στα χωριά τους κάθε τόσο, για να ξαναγυρίσουν όμως πολύ γρήγορα στους γνώριμους χώρους της προσοδοφόρας απασχόλησής τους. Παρελαύνουν οι ναρκισσευόμενοι πρωταγωνιστές θεάτρων της, με τους θορυβώδεις καλλιτεχνικούς καυγάδες τους, και οι μεγαλόσχημοι βουλευτές, με τα ρουσφέτια και τα κομματικά τους τερτίπια...[1]

Ύστερα από μια σχεδόν ολική έλλειψη που κράτησε μια δεκαετία, το είδος της επιθεώρησης εμφανίζεται πάλι στον αθηναϊκό χώρο του θεάματος το 1905 με το Εδώ κι εκεί (συνεργασία Γ. Τσοκόπουλου-Πολ. Δημητρακόπουλου), που ανεβάζει ο θίασος Παντόπουλου. Η πρώτη απόπειρα να επανακάμψει το επιθεωρησιακό είδος στην αθηναϊκή σκηνή βρήκε σχετικά καλή υποδοχή και ενθάρρυνε τον Τσοκόπουλο, σε συνεργασία τώρα με τον Μπάμπη Άννινο, να παρουσίασει καινούργιο έργο, Τα Παναθήναια, που η επιτυχία τους το 1907 θα ανοίξει το δρόμο ή μάλλον τους δρόμους, για την καθιέρωση των ετήσιων επιθεωρήσεων, που οι τίτλοι τους πολλαπλασιάζονται, όπως πολλαπλασιάζονται και οι θίασοι, οι ηθοποιοί, οι μουσικοί, οι χορευτές, οι σκηνογράφοι σε μια πρωτοφανή κινητοποίηση με αφορμή αυτή την επιθεωρησιακή έκρηξη. Έτσι, ύστερα από Τα Παναθήναια, που από το 1907 ως το 1923 είχαν σταθερά την πρωτοκαθεδρία ανάμεσα στις άλλες επιθεωρήσεις και ήταν κατά κάποιο τρόπο το γεγονός της χρονιάς, ακολούθησε Ο κινηματογράφος του Πολ. Δημητρακόπουλου, από το 1908 ως το 1912. Τις δικές της ιδιομορφίες είχε Το πανόραμα, ετήσια επιθεώρηση του Τίμου Μωραϊτίνη, από το 1912 ως το 1922 και Ο παπαγάλος του Αντ. Βώττη (από το 1914) η πιο "εξευρωπαϊσμένη" επιθεώρηση με εξαιρετικά καλαίσθητο διάκοσμο, με χορευτικά νούμερα κ.λ.π. Λαϊκότερο στυλ είχε Η σκούπα, που παιζόταν στο Μεταξουργείο. Αυτές είναι οι ετήσιες επιθεωρήσεις που παίζονταν με ανανεωμένα και επικαιροποιημένα κείμενα κάθε καλοκαίρι.
[...] Το επιθεωρησιακό και κωμικό —μουσικό— χορευτικό είδος έτεινε να μονοπωλήσει την αγορά του θεάματος και οπωσδήποτε αποσπούσε τη μερίδα του λέοντος. Πολλοί άνθρωποι των γραμμάτων και κριτικοί πίστεψαν πως αυτή η κυριαρχία θα καταδικάσει το δραματικό θέατρο ή θέατρο πρόζας σε μαρασμό και ενδεχομένως σε αργό θάνατο. Οι φόβοι θα αποδειχθούν υπερβολικοί.
[...] Για ένα διάστημα, ακόμη και οι καλύτεροι μαθητές του Θωμά Οικονόμου, η Μαρίκα Κοτοπούλη, ο Εδμόνδος Ροστάν, η Ροζαλία Νίκα, αφοσιώθηκαν στο επιθεωρησιακό είδος. Το ίδιο έγινε και με τους ηθοποιούς της Νέας Σκηνής, τον Λεπενιώτη, τον Χρυσομάλλη, τον Μήτσο Μυράτ. Συγκροτούνται θίασοι με αποκλειστικό πρόγραμμα την κωμωδία και την επιθεώρηση, όπως του Κ. Σαγιώρ, του Ν. Πλέσσα κ.α.
[...] Η διάδοση του είδους της επιθεώρησης άσκησε επίδραση στη βελτίωση της τεχνικής στο ελληνικό θέατρο, σε όλο το σύστημα της οργάνωσης της παράστασης, από το σκηνικό ως τους φωτισμούς. Οι περισσότερες επιθεωρήσεις απαιτούσαν σύνθετα πρωτότυπα σκηνικά αλλά το προσδοκώμενο κέρδος από μια πετυχημένη παράσταση επέτρεπε στους επιχειρηματίες να αντιμετωπίζουν τα έξοδα μιας πολυτελούς σκηνογραφίας και τα ανάλογα κοστούμια.[2]
[1] Θόδωρος Χατζηπανταζής, Η ελληνική κωμωδία και τα πρότυπά της στο 19ο αιώνα, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, Ηράκλειο 2009, σ. 178.
[2] Δημήτρης Σπάθης, Ιστορία του νέου ελληνισμού (1770-2000), τ.10, Ελληνικά Γράμματα, Αθήνα 2003, σ. 205-207.

Τώρα στη θεατρική σκηνή
Έλα απόψε στου... Μελά, επιθεώρηση σκηνοθετημένη από τον Γιάννη Καλατζόπουλο, με έρευνα, επιλογή κειμένων και τραγουδιών του Ιάσωνα Τριανταφυλλίδη.
Από την πρώτη-πρώτη επιθεώρηση, το Λίγο απ’ όλα, που ανέβηκε το 1894 μέχρι σήμερα, ζωντανεύουν όλες οι κορυφαίες στιγμές της σύγχρονης ιστορίας μας όπως τις κατέγραψε, τις σατίρισε και τις παρέδωσε στη συλλογική μας μνήμη η επιθεώρηση.
Από το "Δυστυχώς επτωχεύσαμε" του Χαρίλαου Τρικούπη και τους Βαλκανικούς μέχρι τον "Χειρούργο Μπιρτσιμπιλίδη" του Λαζόπουλου… Από το "Γεια σου Σαλονίκ" του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου και τη Μικρασιατική καταστροφή μέχρι το "Μπράβο Κολονέλλο" του Σακελλάριου… Και από την Γεωργία Βασιλειάδου μέχρι τα νούμερα της Ελεύθερης Σκηνής, ο τριακονταμελής θίασος του ΚΘΒΕ, με συνοδεία ζωντανής ορχήστρας, θα παίξει, θα τραγουδήσει και θα χορέψει πάνω στα χνάρια της Μαρίκας Κοτοπούλη, του Μήτσου Μυράτ, της Ζαζάς Μπριλάντη, της Μαρίκας Νέζερ, του Πέτρου Κυριακού, της Σοφίας Βέμπο, του Βασίλη Αυλωνίτη, της Γεωργίας Βασιλειάδου, της Σπεράντζας Βρανά, του Νίκου Ρίζου και όλων των ιερών προσώπων του είδους.

Σκηνικά-κοστούμια Γιάννης Μετζικώφ, μουσική Κώστας Βόμβολος, χορογραφία Δημήτρης Παπάζογλου, μουσική διδασκαλία Έλσα Μουρατίδου.
Παίζουν: Τάσος Πεζιρκιανίδης, Φωτεινή Μπαξεβάνη, Αστέρης Πελτέκης, Ιφιγένεια Δεληγιαννίδου, Κατερίνα Γιαμαλή, Γιολάντα Μπαλαούρα, Γιώργος Ρούφας, Αννέτα Κορτσαρίδου, Εύη Σαρμή, Βασίλης Σεϊμένης, Δημήτρης Σιακάρας, Στέργιος Τζαφέρης κ.α.
Πρεμιέρα 25 Ιουλίου. Παραστάσεις κάθε Τρίτη, Τετάρτη, Πέμπτη, Παρασκευή, στη θερινή σκηνή του ΚΘΒΕ, στο χώρο του πρώην στρατοπέδου Παύλου Μελά, στη Σταυρούπολη Θεσσαλονίκης.